محمد حسن خان اعتماد السلطنه
1939
تاريخ منتظم ناصرى ( فارسى )
دولت انگليس مأمور اقامت دربار دولت عليّه وارد دار الخلافه گرديد - جشن عيد مولود مسعود اعليحضرت شاهنشاهى را جناب مستطاب صدراعظم با كمال شكوه مانند سال قبل گرفتند - بندهء مؤلف به اعطاى يك قطعه نشان از درجهء ثانيهء شير و خورشيد سرافراز شد - جناب ميرزا كاظم خان نظام الملك به حكومت يزد منصوب گرديد - دوستعلى خان نظام الدوله در سنّ پنجاه و چهار سالگى به مرض محرقه مرحوم شد - محمّد قاسم خان پسر مرحوم فتحعلى خان ملك الشعرا به رحمت ايزدى پيوست - اين اوقات كه زمان عزيمت سفر فرنگستان نزديك شده قشون ظفرنمون حاضر ركاب اعلى تماما يك روز به امر همايون در بيرون دروازه دولت حاضر شده سان دادند و مورد تلطّفات و تفقّدات و عنايات ملوكانه گرديدند - حاجى شهاب الملك والى خراسان بعضى از اشرار تراكمه را تنبيه نموده است - ميرزا رضا خان آجودان صدارت به منصب سرتيپى سيّم مفتخر گرديد - محمّد آقاى سرتيپ شارژدافر سابق دولت عليّه مقيم لندن به نيابت اوّل وزارت فوايد برقرار گرديد - از وقايع معظمهء اين سال سفر خيريتاثر اعليحضرت همايونست به فرنگستان كه سابقا نيز بدان اشاره نمودهايم و شرح اين سفر سعادتاثر نيز چون ساير اسفار ملوكانه به قلم معجز رقم خسروانه مرقوم شده است ولى ما باز خلاصهء اين سفر عظيم را مسطور مىداريم : روز بيست و يكم صفر المظفر اين سال از دار الخلافهء باهره انتهاض فرموده تشريففرماى قريهء كن گرديدند - شنبه دوازدهم ربيع الاول شهر رشت به ورود مسعود همايون مزيّن گرديد - امروز پرنس منچيكوف و كلنل بيزاك كه از جانب دولت روس مأمور مهماندارى موكب معلّى هستند و از پطرزبورغ با ميرزا عبد الرحيم خان ساعد الملك سفير دولت عليّه مقيم پطرزبورغ قبل از ورود به رشت به اردوى همايونى پيوستند - روز يكشنبه سيزدهم به عزم انزلى انتهاض فرموده دوشنبه چهاردهم به كشتى مخصوص دولت روس نشسته به طرف حاجى ترخان و روسيّه حركت فرمودند - ملتزمين ركاب اعلى در سفر خيراثر فرنگستان از اين قرار هستند :